 |
| Henckelia moniliformis Sirim., in Sirimongkol, Tetsana et Middleton, 2026. |
Abstract
The new species Henckelia moniliformis (Gesneriaceae) is described from North-Eastern Thailand. A key to the species of Henckelia in Thailand is provided, along with illustrations, notes on the ecology and the IUCN conservation status of the new species.
Keywords: Henckelia amplexifolia, Henckelia nakianensis, Lamiales, revision,taxonomy
 |
| Henckelia moniliformis Sirim.: A.–C. habitat; D. lower leaves; E. flower, side view; F. flower, front view; G. fruit; H. eglandular hairs. Photos by Naiyana Tetsana. |
 |
| Henckelia moniliformis Sirim.: A. shows undeveloped leaf; B. shows pair of small leaves; C. flower dissection; D. shows moniliform hairs; E. & F. 100X moniliform hairs; G. fruits; H. seeds. A.–H. photos by Sukontip Sirimongkol. |
Henckelia moniliformis Sirim. sp. nov.
This new species is allied to Henckelia amplexifolia and H. nakianensis in having a campanulate corolla tube which is less than 1 cm long, but differs in having one caducous bract (two persistent bracts in H. amplexifolia and H. nakianensis), two flowers per inflorescence (vs mostly more than two flowers per inflorescence), calyx persistent (vs calyx caducous), two lobes of upper lip hooded (vs two lobes of upper lip straight), anthers with dense moniliform hairs only on the lower half (vs anthers glabrous), staminodes apparently lacking (vs present) and orthocarpic fruit (vs plagiocarpic fruit). It also differs from H. amplexifolia in having a caulescent habit (acaulescent in H. amplexifolia) and lacking stolons (present in H. amplexifolia) and differs from H. nakianensis in having more than one leaf (only one leaf in H. nakianensis) and the curved filaments (filaments straight in H. nakianensis)
Sukontip Sirimongkol, Naiyana Tetsana, David J. Middleton. 2026. A New Species of Henckelia (Gesneriaceae) from North-Eastern Thailand. Thai Forest Bulletin (Botany), 54(1); 58–63. DOI: doi.org/10.20531/tfb.2026.54.1.06 [2026-05-20]
"เศวตนาด้วง" พืชชนิดใหม่ของโลก
พืชชนิดใหม่ของโลก ตีพิมพ์ในวารสาร Thai Forest Bulletin (Botany) vol. 54(1):58-63. 2026 โดย ดร. สุคนธ์ทิพย์ ศิริมงคล และ ดร. นัยนา เทศนา กลุ่มงานพฤกษศาสตร์ป่าไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ร่วมกับ Dr David J. Middleton นักพฤกษศาสตร์จากสวนพฤกษศาสตร์เอดินบะระ สกอตแลนด์ ผู้เชี่ยวชาญพืชวงศ์ชาฤาษี (Gesneriaceae) ของโครงการพรรณพฤกษชาติประเทศไทย (Flora of Thailand) ซึ่งพรรณไม้ชนิดนี้พบโดยทีมสำรวจพรรณไม้ภายใต้โครงการวิจัยความหลากหลายของพันธุ์พืชในระบบนิเวศเขาหินปูน บริเวณอำเภอนาด้วง จังหวัดเลย โดยตัวอย่างพรรณไม้ต้นแบบ (Holotype) N. Tetsana et al. หมายเลข 2974 ถูกเก็บรักษาไว้ที่หอพรรณไม้ กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่า และพันธุ์พืช (BKF)
เศวตนาด้วง หรือ ดาวสร้อยไข่มุก ชื่อพฤกษศาสตร์ Henckelia monilformis Sirim. จัดอยู่ในวงศ์ชาฤาษี (Gesneriaceae) เป็นพืชล้มลุกปีเดียว ขนาดเล็ก ใบเรียงตรงข้าม โดยใบคู่แรกเจริญเติบโตเต็มที่ใบเดียว ส่วนใบคู่ที่สองมีขนาดขนาดเล็ก ดอกออกเป็นช่อกระจุกจำนวน 2-8 ช่อ แต่ละช่อมี 2 ดอก ออกตามซอกใบ หรือดอกช่อล่างสุดออกติดโคนเส้นกลางใบ ดอกสีขาวรูประฆัง ยาว 4-5 มิลลิเมตร. กลีบดอก 5 กลีบ 2 กลีบด้านบนม้วนงอ 3 กลีบดอกด้านล่าง ปลายแผ่ออก เกสรเพศผู้ที่สมบูรณ์ 2 อัน ด้านล่างอับเรณูมีขนแบบเซลล์เรียงต่อกันคล้ายสร้อยไข่มุก
ปัจจุบันเศวตนาด้วง (เศวต=ขาว) เป็นพืชถิ่นเดียวของประเทศไทย พบขึ้นกระจายเฉพาะพื้นที่เขาหินปูนบริเวณของจังหวัดเลย บริเวณวัดถ้ำผาดำสันติธรรม อ.นาด้วง จ. เลย ซึ่งมีจำนวนประชากรค่อนข้างน้อย พบประมาณ 100-150 ต้น ในพื้นที่ประมาณ 2-3 ตารางเมตร บริเวณที่พบอยู่ในเขต ป่าสงวนแห่งชาติป่าโคกผาดำ
สถานภาพการอนุรักษ์จัดเป็นพืชใกล้สูญพันธุ์ (Endangered - EN) ตามเกณฑ์ของ IUCN พบเฉพาะจากแหล่งที่เก็บตัวอย่างพรรณไม้ต้นแบบเท่านั้น ซึ่งไม่ได้เป็นพื้นที่อนุรักษ์คุ้มครอง ในฤดูแล้ง พืชอาจถูกรบกวนโดยนักท่องเที่ยว ยังไม่พบแหล่งกระจายพันธุ์ของพืชชนิดนี้เพิ่มเติม การสำรวจพืชชนิดนี้ในแหล่งหินปูนอื่น ๆ ในภูมิภาคนี้อย่างเข้มข้นคาดว่าจะนำไปสู่การค้นพบประชากรเพิ่มเติม ซึ่งมีความเป็นไปได้ว่าถิ่นที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมของพืชชนิดนี้มีจำกัด
การอนุรักษ์ถิ่นที่อยู่เขาหินปูนหย่อมเล็ก ๆ โดยการประกาศเป็นพื้นที่อนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพนอกเขตพื้นที่คุ้มครอง หรือ Other Effective Area-based Conservation Measures: OECMs เป็นแนวทางหนึ่งที่ช่วยอนุรักษ์ถิ่นที่อยู่อาศัย รวมถึงการเก็บรักษาเมล็ดในธนาคารเมล็ด (Seed Bank) ก็เป็นตัวช่วยที่สำคัญ